Okul yaşantımız boyunca dinledik durduk “meclis hükümeti” diye bir sözcüğü ama manasını bilir misiniz ?

Meclis hükümeti Türkiye Cumhuriyetinin kuruluş aşamasında yani kurucu mecliste yürüttüğü sistemdir . Hükümet meclisin tamamıdır . Yani kabineyi oluşturan her bakan meclisin oylaması için bakanlığa aday oluyor , meclis oylaması sonucunda kabul edilirse o kişi bakan olabiliyordu . Ancak takdir edersiniz ki bu yöntemle hükümetin uyumlu olması zordu ancak kurucu bir mecliste kuvvetler birliği yetkisi olan bir mecliste de bir o kadar zorunlu bir yöntemdir .

İşte 28 Ekim 1923 gecesi bu sistemin yarattığı bir buhranda yaşandı .

Aslında buhran demek ne kadar doğru şüpheliyim . Çünkü 23 Ekim günü Ali Fuat Paşa , Mustafa Kemal in isteği üzerine 2. Meclis Başkanlığından istifa etmiştir .

Yani Mustafa Kemal satranç masasını kuran oyunu yönlendiren kişi olmuştur . Zaten budur Mustafa Kemal ‘i farklı kılan . Onu lider yapan budur . O bir düşünce adamıdır . Bu sebeple kurduğu sistemin işlerliğini belirliyor ve değiştirilmesi gereken zamanı da o yaratıyordu .

Yaratıyordu dedim çünkü 23 Ekim günü 2. Meclis Başkanlığından istifa eden Ali Fuat Paşa ‘nın ardından 24 Ekim günü Fethi Bey İçişleri Bakanlığından istifa eder yine paşanın isteği üzerine . 25 Ekim günü meclis boşalan 2 koltuk için oylama yapacaktır ancak Mustafa Kemal isim önermez ve grubu serbest bırakır ve başkanlığa muhalif Rauf Bey seçilir . Böylece kriz hepten tırmanır . 26 Ekim ‘de Mustafa Kemal kabineyi Çankaya ‘ya çağırır ve “hepiniz istifa edeceksiniz , meclis görevlerinizi iade ederse kabul etmeyeceksiniz” der . 27 Ekim günü hükümet istifa eder . Meclis kitlenmiş , sistem karman çorman olmuştur . Tek bir ismi dahi seçerken birbirinden zorlu tartışmalara sahne olan meclis toptan bir hükümet kurmak zorundadır şimdi .

28 Ekim günü 2 ayrı yerde 2 ayrı sofrada ülke geleceğine dair kararlar alınır . Ancak sadece biri işler olacak . O masa Çankaya da kurulan masadır . 28 Ekim 1923 Pazar günü meclis çıkışında Mustafa Kemal kendisine yakın isimleri Milli Savunma Bakanı Kazım Bey le Çankaya ya çağırtıyor . Aynı saatlerde Rauf Bey , Doktor Adnan, Refet Paşa, Ali Fuat Paşa, İstanbul’da buluşurlar . Akşam Halife Abdülmecid Efendi ile yemekte buluşmak üzere Saray’a gideceklerdir ve yeni hükümete şekil vermeye çalışacaklardır . Ancak onların planlarını Çankaya ‘da ki yemek alt üst edecektir . Mustafa Kemal formülünü açıklar , yarın CUMHURİYET  ilan edilecektir .

( Konu ile ilgili küçük bir araştırma yapılırsa , o gün o sofrada olanların hatıratlarına da ulaşabilinir )